Wkręty

Wkręty to łączniki z gwintem. Niemalże wszystkie wkręty mają łeb z nacięciem. Nacięcie to występuje w różnych wariantach, jednak zdecydowanie najczęściej jest to nacięcie o kształcie krzyżowym. Gwinty wkrętów nie są sztywno określone, zależą od docelowego miejsca zastosowania. Główny podział wkrętów został utworzony na podstawie sposobu zastosowania. Wyróżniamy wkręty: do drewna, do metalu (określanie mianem blachowkrętów), a także wkręty do płyt kartonowo-gipsowych. Oczywiście, oprócz powyższych trzech kategorii, możemy mówić również o wkrętach specjalistycznych, wykorzystywanych w określonych gałęziach przemysłu.


Wkręty a śruby – jaka różnica

Zdarza się, że osoby nieposiadające wiedzy technicznej, operują zamiennie nazwą wkręty i śruby. Jednak między tymi dwoma łącznikami istnieje zasadnicza różnica. Wkręty i śruby różnią się od siebie sposobem utwierdzenia. Te pierwsze, mogą funkcjonować samoistne, natomiast śruba do skutecznego przytwierdzenia potrzebuje nakrętki.

Wkręty – podstawowy podział

Podstawową hierarchię podziału wkrętów stanowi ich przeznaczenie. Na tej płaszczyźnie wyróżniamy 3 typy wkrętów:

  • Wkręty do drewna – dedykowane są to łączenia elementów drewnianych i drewnopodobnych, znajdują także zastosowanie w przypadku przytwierdzania elementów z innych materiałów do powierzchni drewnianej. Jako przykład można wskazać tutaj mocowanie zawiasów do drewnianych drzwi. Wkręty do drewna charakteryzują się rzadkim skokiem gwintu, którego głębokość jest dosyć duża. Wiąże się to ze stosukowo niewielką grubością rdzenia. Zwykle zakończone są ostrosłupowo. Dostępne są również w wariancie samowiercącym. Wkręty do drewna występują najczęściej z łbem stożkowym. W obrębie tych wkrętów można wyróżnić również konfirmaty stosowane w meblarstwie. To wkręty z zupełnie płaską końcówką. Wkręty do drewna występują również w wersji z mocno przedłużonym trzonem, jednak w tym przypadku mają gwint tylko na jego części. Ułatwia to dociąganie elementów łączonych, a także skraca moment obrotowy, w którym następuje wkręcenie.
  • Wkręty do metalu – mają stałą średnicę trzonu na całej długości, a ich końcówka jest zwykle ostro zakończona. Gwint jest płytki w porównaniu do wkrętów do drewna. Skok gwintu jest również niższy. Łby wkrętów do metalu to najczęściej: łby stożkowe, walcowe i podkładkowe. Najpopularniejszym typem wkrętów do metalu są blachowkręty. Do ich wytworzenia wykorzystuje się stal twardszą od tej, która stosowana jest w przypadku wkrętów do drewna. Większość tego typu wkrętów ma średnicę 7 mm. Ich wkręcanie przebiega w następujący sposób: w blasze, w którą to wkręcany będzie blachowkręt, nacinany jest uprzednio otwór mniejszy od średnicy samego blachowkrętu. Mocne złączenie wkrętu z blachą następuje poprzez powstanie żłobień spójnych z gwintem. Blachowkręty występują również z końcówką samowkrętną, co zdecydowanie uprasza wkręcanie, ponieważ nie jest konieczne wcześniejsze nawiercanie otworu.
  • Wkręty do płyt gipsowo-kartonowych – wyróżniają się typem łba. Ma on kształt trąbkowy, co gwarantuje bardzo płynne przebijanie się przez płyty g-k, ale zarazem daje pewność, że płyta kartonowo-gipsowa nie zostanie przebita. W zależności od tego, czy wkręt przeznaczony jest do przytwierdzania do powierzchni metalowych czy do drewnianych, skok gwintu skonstruowany jest w różny sposób.

Wkręty specjalistyczne

Oprócz podstawowych, opisanych wyżej typów wkrętów, wyróżniamy również wkręty specjalistyczne. Zwykle są to wkręty o ściśle określonym zastosowaniu. Mowa tutaj np. o wkrętach określanych jako konfirmaty. Wykorzystuje się je do łączeń w meblach. Najczęściej są to łączenia prostopadłe dwóch płyt meblowych. Wkręty typu konfirmat są bardzo trwałe, co zawdzięczają niskowęglowej stali ocynkowanej. Zdecydowana większość tego typu wkrętów posiada nacięcie imbusowe.

W obrębie wkrętów specjalistycznych warto wspomnieć również o wkrętach farmerskich. To wkręty o bardzo dużej odporności na czynniki atmosferyczne. Są odporne na korodowanie, a także na inne uszkodzenia wynikające z wieloletniego użytkowania czy z trudnych warunków pogodowych. Tę odporność zapewnia odpowiednia powłoka lakiernicza. Wkręty farmerskie posiadają końcówkę samowiercącą. Przeznaczone są do łączenia blach z elementami drewnianymi. To właśnie te wkręty wykorzystuje się do montażu blachodachówki.

Wkręty dwugwintowe to kolejny typ wkrętów specjalistycznych. Określa się je również mianem wkrętów dwustronnych. Są idealne do połączeń, które muszą być estetyczne i niewidoczne. Jako, że posiadają z obu stron gwint metryczny, mogą w niezauważalny sposób połączyć drewno z drewnem, metal z metalem oraz drewno z metalem. Wkręty dwugwintowe stosuje się np. do montowania paneli.

Inne sposoby klasyfikacji wkrętów

Wkręty można klasyfikować również ze względu na kształt nacięcia we łbie. Wyróżniamy tutaj wkręty z nacięciem:

  • krzyżowym (zwanym również phillips lub pozidriv),
  • kwadratowym,
  • sześciokątnym (imbusowym),
  • ośmiokątnym,
  • gwiazdkowym (torx)
  • trójramiennym (tri-wing).

Innym sposobem klasyfikacji jest skupienie się na kształtach łbów wkrętów. Mogą one posiadać:

  • łby walcowe płaskie,
  • łby stożkowe płaskie,
  • łby walcowe soczewkowe,
  • łby stożkowe soczewkowe,
  • łby kuliste.

Wkręty do metalu: metryczne i samowiercące

W obrębie wkrętów do metalu możemy wyróżnić dwa zasadnicze typy gwintów. Gwint metryczny jest podstawowym gwintem łączącym, znanym z bardzo dużej wytrzymałością. Wpływa na to samohamowność, jak również duży kąt tego gwintu. Tego typu wkręty określone są np. w normie PN 82208, a także PN 82215.

Innym typem wkrętów metalowych są wkręty samowiercące. Są bardzo łatwe w użytkowaniu, a zarazem zapewniają trwałe łączenie. Wykorzystywane są w wielu branżach, ponieważ nadają się do łączenia niemal wszystkich stalowych elementów. Stosowane są również do łączenia powierzchni drewnianych, a nawet betonowych. Występują w wielu wariantach – w różnych długościach, a także o różnym kształcie łba. Wkręty te mogą być wykończone łbem walcowym, podkładkowym, stożkowym, 6-kątnym oraz kielichowym. Podobnie jak wkręty metryczne, są określone w normach. Norma DIN 7504 obejmuje swą treścią wkręty samowiercące. 

Inne normy odnoszące się do wkrętów metalowych – przykłady:

  • Wkręty do metalu z łbem stożkowym o nacięciu krzyżowym: PN-86/M-82208, DIN 965, ISO 7046
  • Wkręty do metalu z łbem walcowym o nacięciu kombi: PN-85/M-82202, PN-85/M-82215, DIN 84, ISO 1207
  • Wkręt samowiercący z łbem na klucz: ISO 15480, DIN 7504 K
  • Wkręt do drewna z łbem sześciokątnym: PN-79/M-82501, DIN 571
  • Blachowkręty: PN-79/M-83116, DIN 7981, ISO 7049